చిత్తూరు జిల్లా ఏర్పేడు మండలంలోని గుడిమల్లం గ్రామంలో వెలసిన గుడిమల్లం పరశురామేశ్వరాలయం దేశంలోనే అత్యంత ప్రాచీన శైవక్షేత్రంగా గుర్తింపు పొందింది. తిరుపతికి సుమారు 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ ఆలయం క్రీ.పూ. 2–3వ శతాబ్దాల నాటిదని చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

ప్రాచీన శాతవాహనుల కాలంలో ఆరంభమైన ఈ క్షేత్రం తరువాతి కాలాల్లో పల్లవులు, బాణులు, చోళులు, గంగపల్లవులు, యాదవ దేవరాయల ఆధ్వర్యంలో విస్తరించబడింది. విక్రమ చోళుడు కాలంలో దేవాలయానికి విస్తృతంగా రాతి నిర్మాణాలు జోడించబడినట్లు శాసనాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఆలయ ప్రాంగణంలోని గోడలు, రాతి పలకలపై పలు దాన శాసనాలు కనిపిస్తున్నాయి.

ప్రపంచంలో అరుదైన శివలింగం

ఈ ఆలయంలోని మూలవిరాట్ పరశురామేశ్వరుడు మానవ రూపంతో కూడిన లింగంగా ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్నాడు. సుమారు ఐదు అడుగుల పొడవు గల ఈ లింగం ముదురు రాతితో చెక్కబడింది. లింగపు ముందుభాగంలో అపస్మార పురుషుని భుజాలపై నిలబడి ఉన్న శివుని ప్రతిరూపం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కుడిచేతిలో తలక్రిందుగా గొర్రెపోతు, ఎడమచేతిలో చిన్న కుండ, భుజాన పరశువు ధరించి ఉన్న ఈ రూపం ప్రాచీన రుద్రస్వరూపాన్ని సూచిస్తుందని శాస్త్రవేత్తలు పేర్కొంటున్నారు. యజ్ఞోపవీతం లేకపోవడం కూడా విశేషంగా చెప్పబడుతోంది.

నిర్మాణ వైశిష్ట్యం

గర్భగుడి గజపృష్ఠాకారంలో నిర్మించబడింది. ఇతర మండపాల కంటే గర్భగుడి లోతుగా ఉండటం గమనార్హం. లింగం చుట్టూ గుండ్రని యోనిపీఠం, చతురస్ర వేదిక నిర్మాణం అమరావతి శైలిని పోలి ఉంది. ప్రాకార గోడలు, మహామండపం, ద్వారశాలలు తరువాతి చోళ–పల్లవ కాలపు నిర్మాణాలుగా భావిస్తున్నారు.

పురావస్తు ప్రాధాన్యం

తవ్వకాలలో క్రీ.శ. 2–3వ శతాబ్దాలకు చెందిన ఇటుక నిర్మాణ అవశేషాలు బయటపడ్డాయి. 1911లో గోపీనాథరావు చేసిన పరిశోధనలతో ఈ లింగం ప్రాచీనత ప్రపంచానికి తెలియజేయబడింది. 1954లో పురావస్తు శాఖ ఆధీనంలోకి వెళ్లిన ఆలయంలో కొంతకాలం పూజలు నిలిచిపోయినా, గ్రామస్థుల కృషితో 2009లో మళ్లీ నిత్యపూజలు ప్రారంభమయ్యాయి.

అద్భుత విశేషాలు

ఉత్తరాయణ, దక్షిణాయన సమయాల్లో ఉదయసూర్య కిరణాలు గర్భగుడిలోని లింగ నుదిటిపై నేరుగా పడటం ఆలయ నిర్మాణ కౌశలానికి నిదర్శనం. ప్రతి అరవై సంవత్సరాలకు ఒకసారి గర్భగుడిలో వరదనీరు ప్రవహిస్తుందనే స్థానిక విశ్వాసం కూడా ప్రాచుర్యంలో ఉంది.

శిల్పకళా, వాస్తు, ఆధ్యాత్మిక పరంగా అపూర్వమైన గుడిమల్లం పరశురామేశ్వరాలయం భారతీయ సంస్కృతి వైభవానికి చిరస్మరణీయ చిహ్నంగా నిలిచింది.