ప్రపంచ జానపద దినోత్సవం సందర్భంగా పల్లె పాటలు, జానపద కళలను పరిరక్షించుకోవాల్సిన బాధ్యత మనందరిదే

తరతరాలుగా మన సమాజాన్ని, జీవన విధానాన్ని, ఆచార వ్యవహారాలను, పండుగలను, పల్లె సంస్కృతిని సజీవంగా ముందుకు తీసుకెళ్తున్నది జానపద కళ. ఆధునికత ఎంత వేగంగా విస్తరిస్తున్నా మన మట్టి వాసనను, పల్లె పాటలను, జానపద కళారూపాలను గుండెల్లో పదిలంగా కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత ప్రతి ఒక్కరిపై ఉంది. జానపదం అంటే కేవలం పాటలు, నృత్యాలు, కథలు మాత్రమే కాదు.. అది మన పూర్వీకుల జీవన అనుభవాలకు అద్దం. ప్రజల భావోద్వేగాలకు, కష్టసుఖాలకు, సంబరాలకు, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతిబింబం.

ఆగస్టు 22న ప్రపంచ జానపద దినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని దేశవ్యాప్తంగా, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న జానపద కళల ప్రాధాన్యతపై చర్చ జరుగుతోంది. కాలానుగుణంగా సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పెరిగి, జీవన విధానంలో అనేక మార్పులు వచ్చినప్పటికీ జానపద కళల ప్రత్యేకత మాత్రం చెరిగిపోలేదు. అయితే ఆధునిక వినోద సాధనాలు పెరగడం, గ్రామీణ జీవన విధానంలో మార్పులు రావడం, జానపద కళాకారులకు తగిన ప్రోత్సాహం లేకపోవడం వంటి కారణాలతో అనేక కళారూపాలు కనుమరుగయ్యే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో జానపద కళలను కాపాడుకోవడం అత్యవసరంగా మారింది.

పల్లె జీవితానికి అద్దం జానపదం

పల్లెల్లో పుట్టి, ప్రజల నిత్య జీవితంతో మమేకమై అభివృద్ధి చెందిన కళలనే విస్తృతంగా జానపద కళలుగా పేర్కొంటారు. రైతు పొలంలో పనిచేసేటప్పుడు పాడే పాట నుంచి పండుగ సందర్భంగా నిర్వహించే నృత్యాల వరకు, గ్రామ దేవతల జాతరల్లో ప్రదర్శించే కళారూపాల నుంచి పురాణ, చారిత్రక కథలను ప్రజలకు చెప్పే కళాకారుల వరకు జానపద సంస్కృతి విస్తరించి ఉంది.

పల్లె ప్రజల ఆనందం, బాధ, ప్రేమ, ఆవేదన, కష్టం, పోరాటం, సామాజిక చైతన్యం వంటి ఎన్నో భావాలు జానపద గేయాల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. పుస్తకాల్లో రికార్డు కాని ఎన్నో చారిత్రక సంఘటనలు, స్థానిక గాథలు, వీరుల కథలు, సామాజిక సందేశాలు జానపద కళల ద్వారా ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి చేరాయి. అందుకే జానపదం ప్రజల మౌఖిక చరిత్రకు ఒక ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలిచింది.

తెలంగాణలో జానపద కళలకు ప్రత్యేక స్థానం

తెలంగాణ సంస్కృతిలో జానపద కళలకు ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. ఒగ్గు కథ, బుర్రకథ, చిందు యక్షగానం, డప్పు కళ, కోలాటం, బతుకమ్మ పాటలు, జానపద గేయాలు, గొల్లసుద్దులు వంటి అనేక కళారూపాలు ప్రజల జీవితాలతో విడదీయరాని సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో జరిగే జాతరలు, ఉత్సవాలు, వివాహాలు, పండుగలు జానపద కళలకు వేదికలుగా నిలుస్తాయి.

ప్రజల్లో చైతన్యం కల్పించడంలోనూ జానపద కళలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. అక్షరాస్యత తక్కువగా ఉన్న కాలంలో సామాజిక సమస్యలను ప్రజలకు అర్థమయ్యే భాషలో చెప్పేందుకు కళాకారులు పాటలు, కథలు, నృత్యాలను ఉపయోగించారు. అంటరానితనం, బాల్య వివాహాలు, మద్యపానం, మూఢనమ్మకాలు వంటి సామాజిక సమస్యలపై కూడా జానపద కళాకారులు తమ ప్రదర్శనల ద్వారా అవగాహన కల్పించారు.

జానపద పాటల్లో మట్టి పరిమళం

జానపద గేయాలకు ప్రత్యేకమైన మాధుర్యం ఉంటుంది. సాహిత్య భాష కంటే ప్రజల నిత్య జీవితంలో వినిపించే సాధారణ భాషలోనే జానపద పాటలు రూపుదిద్దుకుంటాయి. అందుకే అవి నేరుగా ప్రజల హృదయాలను తాకుతాయి. రైతు జీవితం, పంటల సాగు, వాన కోసం ఎదురుచూపులు, ప్రకృతి అందాలు, కుటుంబ బంధాలు, ప్రేమ, పండుగలు.. ఇలా జీవితంలోని ప్రతి కోణం జానపద పాటల్లో కనిపిస్తుంది.

ఒకప్పుడు పొలాల్లో, చెరువుల గట్లపై, గ్రామ కూడళ్లలో, జాతరల్లో వినిపించిన జానపద పాటలు ఇప్పుడు సోషల్ మీడియా, డిజిటల్ వేదికల ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా వినిపిస్తున్నాయి. ఇది ఒకవైపు జానపద కళలకు కొత్త అవకాశాలను కల్పిస్తున్నప్పటికీ, మరోవైపు వాటి అసలు రూపాన్ని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యతను కూడా పెంచుతోంది.

కనుమరుగవుతున్న కళారూపాలకు అండ అవసరం

ఆధునిక జీవనశైలి కారణంగా జానపద కళల ప్రదర్శనలకు గతంలో ఉన్నంత ఆదరణ లభించడం లేదు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోనూ టెలివిజన్, సినిమాలు, ఓటీటీ, సోషల్ మీడియా వంటి వినోద సాధనాలు విస్తరించడంతో సంప్రదాయ కళారూపాలకు వేదికలు తగ్గుతున్నాయి. ముఖ్యంగా యువతలో జానపద కళలపై అవగాహన తగ్గడం ఆందోళన కలిగించే అంశం.

జానపద కళాకారుల పరిస్థితి కూడా అంతంతమాత్రంగానే ఉంది. తరతరాలుగా ఒక కళను నమ్ముకుని జీవిస్తున్న కళాకారులకు నిరంతర ఉపాధి లేకపోవడం, ప్రదర్శనలకు తగిన పారితోషికం లభించకపోవడం, కళను నేర్చుకునే కొత్త తరాలు తగ్గిపోవడం వంటి సమస్యలు ఉన్నాయి. ఒక కళాకారుడు తన కళను తన పిల్లలకు నేర్పించాలంటే ముందుగా ఆ కళకు గౌరవం, గుర్తింపు, జీవనోపాధి ఉండాలి.

అందువల్ల ప్రభుత్వం జానపద కళాకారులను గుర్తించి వారికి ఆర్థిక సహాయం, పెన్షన్లు, శిక్షణ, ప్రదర్శనలకు అవకాశాలు కల్పించాలి. పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో జానపద కళలపై ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి. స్థానిక కళాకారులను విద్యార్థులతో పరిచయం చేసి వారి కళా ప్రదర్శనలను ఏర్పాటు చేయాలి. తద్వారా కొత్త తరానికి మన సంప్రదాయాలపై అవగాహన పెరుగుతుంది.

పాఠశాలల నుంచే జానపదంపై అవగాహన

నేటి పిల్లలకు ప్రపంచంలోని వివిధ సంస్కృతుల గురించి తెలుసుకునే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, తమ ప్రాంతంలోని స్థానిక సంస్కృతి, జానపద కళల గురించి పూర్తిస్థాయి అవగాహన ఉండకపోవచ్చు. ఈ పరిస్థితిని మార్చేందుకు పాఠశాలల్లో స్థానిక జానపద కళాకారులతో ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించాల్సిన అవసరం ఉంది.

జానపద గేయాల పోటీలు, జానపద నృత్య ప్రదర్శనలు, కథల చెప్పే కార్యక్రమాలు, సంప్రదాయ వాయిద్యాల పరిచయం, గ్రామీణ కళాకారులతో ముఖాముఖి కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తే విద్యార్థుల్లో ఆసక్తి పెరుగుతుంది. పుస్తకాల్లో చదవడం కంటే ప్రత్యక్షంగా కళాకారుల ప్రదర్శనలు చూడటం ద్వారా పిల్లలకు మన సంస్కృతి గురించి మరింత లోతైన అవగాహన కలుగుతుంది.

డిజిటల్ యుగంలో కొత్త అవకాశాలు

సాంకేతికతను జానపద కళలకు శత్రువుగా కాకుండా అవకాశంగా ఉపయోగించుకోవాలి. ఒకప్పుడు గ్రామానికే పరిమితమైన కళ ఇప్పుడు వీడియోల ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా చేరే అవకాశం ఉంది. జానపద కళాకారుల ప్రదర్శనలను డిజిటల్‌గా రికార్డు చేసి భద్రపరచాలి. పాత జానపద గేయాలు, కథలు, వాయిద్యాలు, కళారూపాలపై డిజిటల్ ఆర్కైవ్‌లు ఏర్పాటు చేయాలి.

యువ కళాకారులకు సోషల్ మీడియా, డిజిటల్ వేదికల వినియోగంపై శిక్షణ ఇస్తే వారు తమ కళను విస్తృత ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేయగలరు. అయితే ఆధునికీకరణ పేరుతో అసలు జానపద రూపం, భాష, సంప్రదాయం, వాయిద్యాలు, ప్రదర్శనా పద్ధతులు వక్రీకరించకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.

మన సంస్కృతికి ఇచ్చే నిజమైన గౌరవం

జానపద కళలను కాపాడటం అంటే కేవలం పాత పాటలను గుర్తు చేసుకోవడం కాదు.. మన మూలాలను గౌరవించడం. మన పూర్వీకుల జీవన విధానాన్ని, వారి ఆలోచనా విధానాన్ని, ప్రకృతితో వారి అనుబంధాన్ని, సామాజిక సంబంధాలను భవిష్యత్ తరాలకు అందించడం. కాలం ఎంత ఆధునికమైనా మన మట్టి వాసనను, పల్లె పాటలను, జానపద కళలను గుండెల్లో పదిలంగా ఉంచుకోవడమే మన సంస్కృతికి ఇచ్చే అసలైన గౌరవం.

ప్రపంచ జానపద దినోత్సవం సందర్భంగా జానపద కళాకారులను సన్మానించడం మాత్రమే కాకుండా, వారి కళలకు నిరంతర వేదికలు కల్పించాల్సిన అవసరం ఉంది. గ్రామీణ కళాకారుల ప్రతిభను వెలికితీసి వారికి జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అవకాశాలు కల్పించాలి. ప్రభుత్వ సంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు, సాంస్కృతిక సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేస్తే ఎన్నో కనుమరుగవుతున్న కళారూపాలను తిరిగి ప్రజల ముందుకు తీసుకురావచ్చు.

జానపద కళ అనేది గతానికి సంబంధించిన జ్ఞాపకం మాత్రమే కాదు.. వర్తమానాన్ని పలకరించే జీవంతమైన సంస్కృతి. భవిష్యత్ తరాలకు మన గుర్తింపును అందించే వారసత్వం. అందుకే “జానపదాన్ని కాపాడితేనే మన మూలాలను కాపాడినట్టే” అన్న భావన ప్రతి ఒక్కరిలో పెరగాలి. తరతరాలుగా వస్తున్న ఈ సాంస్కృతిక సంపదను మరింత బలంగా భవిష్యత్ తరాలకు అందించడం మనందరి సామూహిక బాధ్యత.