ఆస్తి విభజన

హిందూ అవిభక్త కుటుంబ ఆస్తిలో హక్కులు, వాటాలు, విభజన విధానం – తాజా చట్టపరమైన అవగాహన

హిందూ కుటుంబాలలో తరతరాలుగా వస్తున్న ఆస్తుల విషయంలో విభజన (Partition) అనేది అత్యంత సున్నితమైన అంశం. పాతకాలంలో మితాక్షర న్యాయసూత్రాల ఆధారంగా కుటుంబ ఆస్తుల విభజనపై అనేక న్యాయపద్ధతులు అమలులో ఉండేవి. అయితే ప్రస్తుతం హిందూ వారసత్వ చట్టం, 1956, ముఖ్యంగా 2005 సవరణ, అలాగే సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు ఈ విషయంలో గణనీయమైన మార్పులు తీసుకొచ్చాయి.

సమష్టి కుటుంబ ఆస్తిలో సభ్యుడి హక్కు:

మితాక్షర హిందూ అవిభక్త కుటుంబంలో (Joint Hindu Family) ఆస్తి విభజన జరగకముందు ప్రతి కోపార్సెనర్‌కు నిర్దిష్టమైన భౌతిక భాగం ఉందని సాధారణంగా చెప్పలేం. విభజన సమయంలోనే ఎవరికెంత వాటా రావాలో నిర్ణయించబడుతుంది. సుప్రీంకోర్టు కూడా సంయుక్త కుటుంబ స్థితి కొనసాగుతున్నంతకాలం వ్యక్తిగత సభ్యుడి ఖచ్చితమైన వాటాను నిర్ణయించడం సాధ్యం కాదని వివరిస్తూ వచ్చింది. అయితే “విభజన అంటే తప్పనిసరిగా ప్రతి ఆస్తికి వెంటనే హద్దులు, గట్లు వేయడం” అనే పాత భావన పూర్తిగా సరైనది కాదు. కుటుంబ సభ్యుల మధ్య సంయుక్త స్థితి నుంచి విడిపోవాలనే ఉద్దేశం, వాటాల నిర్ణయం, ఆస్తుల వాస్తవ విభజన వంటి అంశాలను పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పరిశీలించాలి.

పాక్షిక విభజన కూడా సాధ్యమే:

పాత వ్యాసాలలో కనిపించే “భాగంగా మాత్రమే విభజన సాధ్యం కాదు” అనే వ్యాఖ్యను నేటి న్యాయస్థితిలో సాధారణ నియమంగా చెప్పలేం. సుప్రీంకోర్టు పాక్షిక విభజన (Partial Partition) సూత్రాన్ని గుర్తించింది. కొన్ని ఆస్తులను మాత్రమే విభజించుకుని, మిగిలిన ఆస్తులను కుటుంబం సంయుక్తంగా కొనసాగించడం కొన్ని పరిస్థితుల్లో సాధ్యమే. అలాగే కొంతమంది సభ్యులు మాత్రమే విడిపోవడం కూడా న్యాయపరంగా పరిశీలించబడుతుంది.

విభజన ఎలా కోరవచ్చు?:

కుటుంబ సభ్యుడు తనకు సంయుక్త కుటుంబం నుంచి విడిపోయి తన వాటాను పొందాలనే స్పష్టమైన ఉద్దేశాన్ని తెలియజేయవచ్చు. ఇందుకు కుటుంబ సభ్యుల మధ్య పరస్పర అంగీకారంతోపార్టిషన్ డీడ్/కుటుంబ ఒప్పందం చేసుకోవచ్చు. వివాదం ఉంటే కోర్టులో పార్టిషన్ సూట్ దాఖలు చేయవచ్చు. పార్టిషన్ కేసులో మొదట వాటాలు నిర్ణయించబడే ప్రాథమిక డిక్రీ (Preliminary Decree) రావచ్చు. ఆ తర్వాత ఆస్తిని వాస్తవంగా ఎవరికేం కేటాయించాలో నిర్ణయించి ఫైనల్ డిక్రీ (Final Decree) ద్వారా విభజన పూర్తవుతుంది. సుప్రీంకోర్టు వివరణ ప్రకారం, తుది విభజనలో మారుతున్న కుటుంబ సభ్యుల హక్కులు, చట్టపరమైన మార్పులు కూడా పరిగణనలోకి రావచ్చు.

కుమార్తెలకు కూడా సమాన హక్కులు:

ప్రస్తుత హిందూ వారసత్వ చట్టంలో అత్యంత ముఖ్యమైన మార్పు కుమార్తెల హక్కులకు సంబంధించినది. 2005 సవరణతో మితాక్షర సంయుక్త కుటుంబంలో కుమార్తె కూడా పుట్టుకతోనే కోపార్సెనర్గా గుర్తించబడింది. ఆమెకు కుమారుడితో సమానమైన హక్కులు, బాధ్యతలు ఉంటాయి. సుప్రీంకోర్టు Vineeta Sharma తీర్పులో కుమార్తె హక్కు పుట్టుకతోనే వస్తుందని, 2005 సవరణ అమలులోకి వచ్చిన సమయంలో తండ్రి జీవించి ఉండటం తప్పనిసరి కాదని స్పష్టం చేసింది. అందువల్ల పాత వ్యాసాలలో ఉన్న “కుమారులకే ప్రధానంగా సమాన వాటాలు” అనే వివరణను నేటి చట్టానికి అనుగుణంగా మార్చుకోవాలి.

మౌఖిక విభజన – జాగ్రత్త అవసరం:

గతంలో కుటుంబ సభ్యులు మాటపట్టింపుతో లేదా మౌఖిక కుటుంబ ఒప్పందంతో ఆస్తులను విడగొట్టుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. అయితే నేటి చట్టపరమైన వివాదాల్లో కేవలం “మేము అప్పుడే విడిపోయాం” అని చెప్పడం మాత్రమే సరిపోకపోవచ్చు.

ప్రత్యేకంగా కుమార్తెల కోపార్సెనరీ హక్కులను ప్రభావితం చేసే పాత విభజనను నిరూపించేటప్పుడు సుప్రీంకోర్టు నమోదైన విభజన పత్రం లేదా కోర్టు డిక్రీ వంటి ఆధారాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది. మౌఖిక విభజనను అంగీకరించాలంటే దానికి బలమైన, విశ్వసనీయమైన ప్రజా పత్రాలు మరియు పరిస్థితుల ఆధారాలు ఉండాలి.

విభజనకు ఉపయోగపడే ఆధారాలు:

కుటుంబ సభ్యులు వేర్వేరుగా నివసించడం మాత్రమే విభజనకు తుది ఆధారం కాదు. పాత పార్టిషన్ డీడ్, రిజిస్టర్డ్ డాక్యుమెంట్లు, కోర్టు డిక్రీలు, రెవెన్యూ రికార్డులు, పన్ను చెల్లింపులు, స్వతంత్రంగా ఆస్తిని అనుభవించడం, అమ్మకం/తాకట్టు/కౌలు వంటి లావాదేవీలు, కుటుంబ సభ్యుల మధ్య జరిగిన ఒప్పందాలు వంటి అంశాలను కోర్టు మొత్తం పరిస్థితుల ఆధారంగా పరిశీలించవచ్చు.

స్త్రీ ఆస్తిపై సంపూర్ణ హక్కు:

హిందూ వారసత్వ చట్టంలోని Section 14 ప్రకారం, హిందూ స్త్రీకి చెందిన ఆస్తి, చట్టంలోని నిబంధనలకు లోబడి, ఆమెకు సంపూర్ణ హక్కుతో ఉండే ఆస్తిగా పరిగణించబడుతుంది. కాబట్టి పాతకాలపు “స్త్రీకి కేవలం పరిమిత హక్కు మాత్రమే” అనే భావనను ప్రస్తుత చట్టంలో అలాగే ఉపయోగించరాదు.

ముగింపు:

ఆస్తి విభజన అనేది కేవలం కుటుంబ సభ్యుల మధ్య ఆస్తిని పంచుకోవడం మాత్రమే కాదు.ఎవరు కోపార్సెనర్లు? ఆస్తి నిజంగా సంయుక్త కుటుంబ ఆస్తేనా? కుమార్తెల హక్కులు ఏమిటి? గతంలో విభజన జరిగిందా? పత్రాలు చట్టబద్ధంగా ఉన్నాయా? ఏ ఆస్తికి ఎవరి వాటా ఎంత? వంటి అనేక అంశాలను పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. అందువల్ల ఆస్తి విభజనకు ముందు పాత పత్రాలు, వారసత్వ వివరాలు, రెవెన్యూ రికార్డులు, రిజిస్ట్రేషన్ పత్రాలు పరిశీలించి, అవసరమైతే న్యాయ నిపుణుడి సలహాతో స్పష్టమైన మరియు చట్టబద్ధమైన విభజన పత్రం రూపొందించుకోవడం మంచిది.

చర్లపల్లి గిరీష్ కుమార్

(M.A Social Work & MA in Journalism and Mass Communication. సీనియర్ జర్నలిస్ట్, సామాజిక, రాజకీయ విశ్లేషకుడు)

గమనిక: ఈ వ్యాసం సాధారణ న్యాయ అవగాహన కోసం మాత్రమే. నిర్దిష్ట ఆస్తి వివాదంలో పత్రాలు, కుటుంబ పరిస్థితులు, రాష్ట్ర చట్టాలు మరియు సంబంధిత కోర్టు తీర్పులను పరిశీలించిన తర్వాత న్యాయవాది సలహా తీసుకోవాలి.