దామోదరం సంజీవయ్య 105వ జయంతి: దళిత మాల కుటుంబం నుంచి ఆంధ్ర సీఎంగా చరిత్ర సృష్టించిన నిరాడంబర నేత.

దళిత గొప్పతనం: 1921 ఫిబ్రవరి 14న కర్నూలు జిల్లా పెద్దపాడు గ్రామంలో మాల కులం (SC) కూలి కుటుంబంలో జన్మించిన దామోదరం సంజీవయ్య, తండ్రి మరణం తర్వాత పశువుల కాసేవాడు. అన్న చిన్నయ్య సహాయంతో SSLCలో జిల్లా ఫస్ట్, B.A, లా పూర్తి చేశారు. మద్రాసు బార్‌లో న్యాయవాదిగా ప్రారంభించి, 29 ఏళ్ల వయసులో 1950లోప్రొవింషనల్ పార్లమెంట్ సభ్యుడు. నెహ్రూ, ఇందిరా హయాంలో కాంగ్రెస్ జాతీయ అధ్యక్షుడిగా రెండుసార్లు (తొలి దళితుడు).

రాజకీయ ఆరంభం:1952 మద్రాసు అసెంబ్లీకి కర్నూలు నుంచి ఎన్నికై హౌసింగ్ మంత్రి. 1953-55 ప్రకాశం, గోపాలరెడ్డి క్యాబినెట్‌లో ఆరోగ్య, రవాణా మంత్రి. 1956 ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు తర్వాత నీలం సంజీవరెడ్డి క్యాబినెట్‌లో కార్మిక మంత్రి. కుల వివక్ష ఎదుర్కొన్నా, నిజాయితీతో ముందుండేవారు. సర్దార్ నాగప్ప రాజీనామా స్థానానికి ఎన్‌జీ రంగా సిఫార్సుతో ఎంపీ అయ్యారు.

తొలి దళిత సీఎం: 1960 జనవరి 11న 39 ఏళ్ల వయసులో ఆంధ్రప్రదేశ్ మొదటి దళిత ముఖ్యమంత్రి. నెహ్రూ ఆదేశంతో, కుల నేతల వ్యతిరేకతకు మించి నియమించబడ్డారు. రహస్య విచారణలో తల్లి కట్టెలపొయ్యితో అన్నం వండడం చూసి నెహ్రూ ఆశ్చర్యపోయారు. 1962 మార్చి వరకు పాలనలో ACB, ఉపాధ్యాయుల పెన్షన్, వృద్ధాప్య పింఛన్ (తల్లి మాటపై) ప్రారంభించారు. రిక్షాలో అసెంబ్లీకి వెళ్లి నిరాడంబరత చాటారు.

సంక్షేమ సంస్కరణలు:6 లక్షల ఎకరాల నిజాం భూములు SC/ST/BCలకు పంచారు. బోయ (ST), కాపు, బలిజా (BC) జాబితాలు చేర్చారు. GO 559తో పదోన్నతుల్లో రిజర్వేషన్లు (మండల్ కమిషన్‌కుముందు). వంశధార, గాజులదిన్నే (సంజీవయ్య సాగర్), నాగార్జున సాగర్‌కుశ్రీకారం. పారిశ్రామిక కార్పొరేషన్లు, హిందీ కళాశాలలు స్థాపించారు. కేంద్ర కార్మిక మంత్రిగా బోనస్ చట్టం, ESIలో కుటుంబ విస్తరణ.

కుల వివక్ష పోరాటం: అగ్రకుల నేతలు (ఎసి సుబ్బారెడ్డి వంటివారు) అవమానించారు. సుబ్బారెడ్డి రాజీనామా తక్షణం ఆమోదించి తొలగించారు. 1962 ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌కు 175 సీట్లు తెచ్చినా, కుల ఒత్తిడికి తప్పి సీఎంగా రాని సంజీవరెడ్డి మళ్లీ వచ్చారు. నెహ్రూ "మా కావాలో అతను కావాలో" అని ఎదుర్కొన్నా, తలొగ్గారు.

కేంద్ర గొప్పతనాలు: నెహ్రూ "సర్" అని స్వాగతం చేసి ఏఐసీసీ అధ్యక్షుడిని చేశారు. శాస్త్రి, ఇందిరా మంత్రివర్గాల్లో కార్మిక మంత్రి. 'సేవా స్తంభ్' స్థాపించి SC/ST/BC/మైనారిటీల ఐక్యత. కాన్షీరాం స్ఫూర్తిగా చెప్పారు. 1972 మే 7న 51 ఏళ్ల వయసులో గుండెపోటుతో మరణం. ఆస్తి లేకుండా వెళ్లారు.

వారసత్వం: సంజీవయ్య పార్క్ (హైదరాబాద్), నేషనల్ లా యూనివర్సిటీ, పోస్టల్ స్టాంప్. తల్లి కోసం పింఛన్ పథకం ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది. కుల వివక్షకు మించి నిజాయితీతో ఆదర్శం. 105వ జయంతిలో ఘన నివాళి.