13 ఫిబ్రవరి 2026, హయత్‌నగర్: ప్రపంచ రేడియో దినోత్సవం 2026 థీమ్ “రేడియో మరియు కృత్రిమ మేధస్సు: AI ఒకసాధనం మాత్రమే, స్వరము కాదు” అంటూ రేడియో శాశ్వత ప్రాముఖ్యతను పునరుద్ఘాటిస్తోంది. 1946లో ఐక్యరాజ్యసమితి రేడియో స్థాపనను స్మరించుకునేందుకు ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 13న జరిగే ఈ దినోత్సవం, డిజిటల్ యుగంలోనూ రేడియో విశ్వసనీయ స్వరంగా నిలుస్తోంది. రేడియోకు ఎప్పటికీ ప్రత్యేక ఆకర్షణ ఉంది—సన్నిహితమైనదైనా, విశాలమైనది; సరళమైనదైనా, శక్తివంతమైనది. స్క్రీన్లు ప్రధాన స్థానాన్ని పొందకముందే, రేడియో గదిలో నమ్మకమైన స్వరంగా నిలిచింది. 1947 ఆగస్టు 15 అర్ధరాత్రి భారత స్వాతంత్ర్య ప్రకటన రేడియో ద్వారా ప్రసారమైంది—అది కేవలం వార్త కాదు, దేశాన్ని ఏకతాటిపైకి తీసుకువచ్చిన స్వేచ్ఛ స్వరం.

చారిత్రక నేపథ్యం: యునెస్కో 2011లో 36వ సాధారణ సమావేశంలో ప్రపంచ రేడియో దినోత్సవాన్ని ప్రకటించింది. 2012లో ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ ఆమోదించి, అధికారిక అంతర్జాతీయ దినోత్సవంగా మారింది. ద్వితీయ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం 1946 ఫిబ్రవరి 13నప్రారంభమైన ఐక్యరాజ్యసమితి రేడియో, గ్లోబల్ కమ్యూనికేషన్‌కు మొదటి కట్టుబాటుగా నిలిచింది.

భారతదేశంలో తొలి కమ్యూనిటీ రేడియో స్టేషన్‌ను 2004 ఫిబ్రవరి 1న భారత రత్న శ్రీ లాల్ కృష్ణ అద్వానీ ప్రారంభించారు. ఉత్తరప్రదేశ్ అమ్రోహా నివాసి “రేడియో మాన్ ఆఫ్ ఇండియా” రామ్ సింగ్ బౌద్ధ్, 1,257 రేడియోల సేకరణతో 2025లో గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్ సాధించారు. ఆయన సేకరణ మ్యూజియంగా మారి, రేడియో చరిత్రను భవిష్యత్ తరాలకు అందిస్తోంది.

2026 థీమ్ ప్రాముఖ్యత: “రేడియో మరియు కృత్రిమ మేధస్సు: AI ఒక సాధనం మాత్రమే, స్వరము కాదు” అనే థీమ్, AI పెరుగుతున్న పాత్రను ప్రతిబింబిస్తుంది. AI కంటెంట్ తయారీ, ఆర్కైవింగ్, అనువాదం, శ్రోతల భాగస్వామ్యం, అందుబాటు మెరుగుదలలకు సహాయపడుతుంది. కానీ, సాంకేతికత మానవ స్వరాన్ని, సంపాదకీయ తీర్పును ప్రత్యామ్నాయం కాకుండా సహాయకంగా ఉండాలని థీమ్ స్పష్టం చేస్తుంది.

రాయ్‌పూర్‌లోఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR), యునెస్కో సహకారంతో 13 ఫిబ్రవరి 2026న హోటల్ బాబిలోన్ క్యాపిటల్‌లో కాన్క్లేవ్ నిర్వహిస్తోంది. AI రేడియో కంటెంట్ సృష్టి, శ్రోతల అనుసంధానం, అందుబాటు పెంపు వంటి అంశాలపై చర్చలు జరుగనున్నాయి.

ఆల్ ఇండియా రేడియో (ఆకాశవాణి): ప్రసార్ భారతి ఆధ్వర్యంలో 1936లో స్థాపించబడిన AIR, మోటో “బహుజన హితాయ, బహుజన సుఖాయ”. ప్రస్తుతం 591 ప్రసార కేంద్రాలు, 23 భాషలు, 182 మాండలికాలు, 92% భౌగోళిక విస్తీర్ణం, 99.19% జనాభాను కవర్ చేస్తోంది. MW, SW, FM, డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల ద్వారా సేవలు అందిస్తోంది.

కోవిడ్-19 సమయంలో బీహార్, జార్ఖండ్, మధ్యప్రదేశ్‌లో ఇంటర్నెట్ లేని విద్యార్థులకు AIR విద్యా కార్యక్రమాలు చదువు అందించాయి. ఒడిశా, తమిళనాడు తీరప్రాంతాల్లో తుఫాన్ల సమయంలో హెచ్చరికలు ప్రాణాలు కాపాటి.

ప్రైవేట్ FM & కమ్యూనిటీ రేడియో: 2024 ఆగస్టులో కేంద్ర కేబినెట్ 234 పట్టణాల్లో 730 కొత్త FM ఛానెల్స్‌కు ఆమోదం తెలిపింది. FM దశ-IIIలో 119 నగరాల్లో 391 ప్రైవేట్ FM ఛానెల్స్ పనిచేస్తున్నాయి.

2002లో ప్రభుత్వం విద్యాసంస్థలకు కమ్యూనిటీ రేడియో లైసెన్సులు మంజూరు చేసింది. ప్రస్తుతం 528 స్టేషన్లు ఆరోగ్యం, విద్య, వ్యవసాయం, మహిళా సాధికారత, జానపదాలు ప్రసారం చేస్తున్నాయి.

మన్ కీ బాత్ శక్తి: 2014 అక్టోబర్ 3న ప్రారంభమైన “మన్ కీ బాత్”, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ద్వారా ప్రతి నెల చివరి ఆదివారం ప్రసారమవుతుంది. 130 ఎపిసోడ్‌లతో ప్రభుత్వ అధినేత నిర్వహించిన దీర్ఘకాలిక కార్యక్రమంగా నిలిచింది.

ముగింపు: డిజిటల్యుగంలోనూ రేడియో అక్షరాస్యత, భాష, ఇంటర్నెట్ అడ్డంకులను అధిగమించి సమాచారం, విద్య, అవగాహన అందిస్తోంది. యునెస్కో సూచించినట్లుగా, విధాన మద్దతు, సాంకేతిక ఆవిష్కరణలతో రేడియోను బలోపేతం చేయాలి. ప్రపంచ రేడియో దినోత్సవం ప్రజల స్వరాన్ని బలపరుస్తూ, మానవ మేధస్సు ప్రాముఖ్యతను గుర్తుచేస్తుంది.

డా. ఆనందం దుర్గాప్రసాద్, లైబ్రేరియన్, ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల, హయత్‌నగర్, రంగారెడ్డి జిల్లా. ఫౌండర్: తెలంగాణ బ్లాగ్.