- స్థానికం ప్రత్యేక పరిశోధనాత్మక కవర్ స్టోరీ, నల్లగొండ

సమాజంలో చదువుకు దూరమైన అభాగ్యులైన బాలికలకు అక్షర జ్ఞానం అందించి, వారి జీవితాల్లో వెలుగులు నింపాలనే అత్యున్నత ఆశయంతో ప్రభుత్వాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు ఎన్నో గొప్ప పథకాలకు శ్రీకారం చుడతాయి. కానీ, కాలక్రమేణా పర్యవేక్షణ లోపించడం, అధికార మార్పిడి, బాధ్యుల నిర్లక్ష్యం వల్ల కొన్ని మహోన్నత పథకాలు కేవలం కాగితాలకే పరిమితమై, ఆచరణలో కనుమరుగైపోతుంటాయి. సరిగ్గా 19 సంవత్సరాల క్రితం, అంటే 2007 జూన్ 5న నల్లగొండ గడ్డపై అత్యంత వైభవంగా ప్రారంభమైన‘రెసిడెన్షియల్ బ్రిడ్జ్ క్యాంప్ ఫర్ గర్ల్స్’ (Residential Bridge Camp for Girls) ప్రస్థానం కూడా నేడు ఇలాగే ఒక పెద్ద ప్రశ్నార్థకంగా మారింది.

నాటి కలెక్టర్ కే. విజయానంద్ ఐఏఎస్ సారథ్యంలో, ‘విద్యాదయాని ఎడ్యుకేషనల్ సొసైటీ’ ఆధ్వర్యంలో, అమెరికాలోని న్యూయార్క్‌కు చెందిన రాండాల్ స్మిత్ లాంటి అంతర్జాతీయ ప్రముఖుల భాగస్వామ్యంతో రూపుదిద్దుకున్న ఈ కేంద్రం నేడు ఎక్కడ ఉంది? అప్పట్లో ప్రభుత్వం మరియు దాతల నుంచి కోట్లాది రూపాయల నిధులు, లక్షల విలువైన ప్రభుత్వ స్థలాలు ఈ సేవా కార్యక్రమాల కోసం కేటాయించబడితే... కాలక్రమేణా వాటికి ఏమైంది? ఈ సమగ్ర పరిశోధనాత్మక కవర్ స్టోరీలో ఆనాటి ఆదర్శాల నుంచి నేటి విస్మృతి వరకు జరిగిన పరిణామాలపై ఒక విమర్శనాత్మక విశ్లేషణను పరిశీలిద్దాం.

1. ఆశయాల సాక్షాత్కారం: నాటి ఆదర్శవంతమైన ‘బ్రిడ్జ్ క్యాంప్’ నేపథ్యం

2000ల ప్రారంభ దశకంలో దేశవ్యాప్తంగా బాలకార్మిక వ్యవస్థ నిర్మూలన మరియు బడిబయట పిల్లలను (Out of School Children) పాఠశాలల్లో చేర్పించడం అత్యంత కీలకమైన సవాలుగా ఉండేది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో, ఆర్థిక ఇబ్బందుల వల్ల, కుటుంబ బాధ్యతల వల్ల బాలికలు చిన్న వయసులోనే విద్యకు దూరమయ్యేవారు. ఈ సమస్యను సమూలంగా రూపుమాపేందుకు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ‘సర్వశిక్ష అభియాన్’ (SSA) కింద స్వచ్ఛంద సంస్థల భాగస్వామ్యంతో ప్రత్యామ్నాయ విద్యా విధానాలను తెరపైకి తెచ్చాయి.

నల్లగొండలో ఏర్పాటు చేసిన ఈ రెసిడెన్షియల్ బ్రిడ్జ్ క్యాంప్ కేవలం ఒక పాఠశాల కాదు; అది సమాజంలో అణచివేయబడిన బాలికలకు ఒక పునర్జన్మ కేంద్రం. 9 నెలల నుంచి ఒక సంవత్సరం పాటు పిల్లలకు వసతి, పౌష్టికాహారం, ప్రత్యేక త్వరితగతిన (Accelerated Learning) విద్యను అందించి, వారిని సాధారణ పాఠశాలల ప్రధాన స్రవంతిలో చేర్చడమే ఈ పథకం అసలు ఉద్దేశం. ఈ మహోన్నత ఆశయంతోనే 2007 జూన్ 5న ఈ కేంద్రం అట్టహాసంగా ప్రారంభమైంది.

2. విద్యాదయాని సొసైటీ మనుగడ ప్రశ్నార్థకం: ఎక్కడికి వెళ్లాయి ఆనాటి నిర్వాహకులు?

ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను అమలు చేయడానికి బాధ్యత తీసుకున్న‘విద్యాదయాని ఎడ్యుకేషనల్ సొసైటీ’ అప్పట్లో జిల్లా విద్యాశాఖతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుని కార్యకలాపాలు నిర్వహించింది. అయితే, ఒక దశాబ్దం పాటు ఉత్సాహంగా సాగిన ఈ సంస్థల కార్యకలాపాలు క్రమక్రమంగా నీరుగారిపోయాయి. అసలు ఈ సొసైటీకి చెందిన ముఖ్య నిర్వాహకులు ఏమయ్యారు? వారు రిజిస్టర్డ్ కార్యాలయాన్ని ఎక్కడ నడిపారు? అనే విషయాలపై నేడు ఎలాంటి స్పష్టత లేదు.

సమర్థవంతమైన లీడర్‌షిప్, పారదర్శకత లోపించడం మరియు స్వచ్ఛంద సేవా భావం వ్యాపార ధోరణిలోకి మారిపోవడంతో ఎన్నో ఎన్జీవోలు కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి. విద్యాదయాని సొసైటీ విషయంలో కూడా నిధుల ప్రవాహం తగ్గిన వెంటనే లేదా ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టుల గడువు ముగిసిన వెంటనే, ఆ సంస్థ తన కార్యకలాపాలను పూర్తిగా నిలిపివేసినట్లు తెలుస్తోంది. నాటి నిర్వాహకులను ప్రశ్నించే నాథుడే లేకపోవడంతో, ఆ సంస్థ ఒక అడ్రస్ లేని అక్షరంగా మారిపోయింది.

3. కేటాయించిన నిధులు ఏమైనట్లు? దాతల విరాళాలు, ప్రభుత్వ గ్రాంట్ల గోల్‌మాల్

ఇలాంటి రెసిడెన్షియల్ క్యాంపుల నిర్వహణ కోసం కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సర్వశిక్ష అభియాన్ ద్వారా భారీగా నిధులు కేటాయించేవి. ఒక్కో విద్యార్థికి భోజనం, వసతి, దుస్తులు, బోధనా సామగ్రి మరియు ఉపాధ్యాయుల జీతభత్యాల కోసం ప్రతి నెలా పెద్ద మొత్తంలో గ్రాంట్లు విడుదలయ్యేవి. అంతేకాకుండా, న్యూయార్క్ నుండి వచ్చిన రాండాల్ స్మిత్ వంటి విదేశీ దాతల ద్వారా మరియు కార్పొరేట్ సోషల్ రెస్పాన్సిబిలిటీ (CSR) నిధుల రూపంలో లక్షలాది రూపాయలు విరాళాలుగా అందాయని అప్పట్లో ప్రచారం జరిగింది.

అయితే, ఆ నిధులు ఏ సంవత్సరంలో ఎంత ఖర్చు అయ్యాయి? ఆడిట్ నివేదికలు ఏం చెబుతున్నాయి? ప్రాజెక్ట్ ముగిసిన తర్వాత మిగిలిన నిధులు ఎవరి ఖాతాలకు మళ్లాయి? అనే విషయాలపై ఇప్పటివరకు ఎలాంటి పబ్లిక్ ఆడిట్ లేదా విచారణ జరగలేదు. ప్రభుత్వ నిధులు ప్రజాప్రయోజనాల కోసం సద్వినియోగం కావాల్సిన చోట, అధికారుల పర్యవేక్షణ లోపం వల్ల ఆ నిధులు ఎటు మళ్లాయో ఎవరికీ అంతుచిక్కని రహస్యంగా మిగిలిపోయింది.

4. కోట్ల విలువైన స్థలాలు, భవనాల ఆక్రమణ: ఎవరి ఆధీనంలో ఉన్నాయి ఆ ఆస్తులు?

ఈ బ్రిడ్జ్ క్యాంపుల నిర్వహణ కోసం ప్రభుత్వాలు లేదా స్థానిక సంస్థలు నల్లగొండ పట్టణ పరిసర ప్రాంతాలలో విలువైన భూములు, భవనాలను కేటాయించడమో లేదా లీజుకు ఇవ్వడమో జరిగాయి. అప్పట్లో వందలాది మంది బాలికలు నివసించి చదువుకోవడానికి వీలుగా విశాలమైన వసతి గృహాలు, తరగతి గదులు ఏర్పాటు చేశారు. మరి నేడు ఆ భవనాలు ఏమైంది? ఆ స్థలాలు ఎవరి చేతుల్లోకి వెళ్లాయి?

అసలు వాస్తవాలు పరిశీలిస్తే, ప్రాజెక్టులు ముగిసిన తర్వాత లేదా ఎన్జీవోలు మూతపడిన తర్వాత ప్రభుత్వ స్థలాలు మరియు భవనాలు తిరిగి రెవెన్యూ లేదా విద్యాశాఖ స్వాధీనంలోకి రావాలి. కానీ, క్షేత్రస్థాయిలో చాలాచోట్ల ఇలాంటి ఖాళీ అయిన ఎన్జీవో భవనాలు, స్థలాలు అన్యాక్రాంతమైపోవడం లేదా స్థానిక అల్ట్రా-ప్రైవేట్ వ్యక్తుల చేతుల్లోకి వెళ్లిపోవడం జరుగుతోంది. నల్లగొండలో ఈ క్యాంపు నిర్వహించిన భవనం మరియు స్థలం కూడా నేడు అన్యాక్రాంతం కావడం లేదా నిరుపయోగంగా పడిపోయి కబ్జాదారుల బారిన పడే ప్రమాదం ఉంది.

5. విఫలమైన ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణ: అధికారుల బాధ్యతారాహిత్యం

ఈ దుస్థితికి ప్రధాన కారణం ప్రభుత్వ యంత్రాంగంలో నెలకొన్న పర్యవేక్షణ లోపమే. ఒక పథకం మంజూరైనప్పుడు, దాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు పబ్లిసిటీ చేసుకునే అధికారులు, ఆ పథకం ముగిసిన తర్వాత లేదా కాలం చెల్లిన తర్వాత దాని ఆస్తులను, రికార్డులను భద్రపరచడంలో పూర్తిగా విఫలమవుతున్నారు.

అప్పట్లో కలెక్టర్‌గా ఉన్న కే. విజయానంద్ లాంటి సమర్థులైన అధికారులు ఉన్నప్పుడు పకడ్బందీగా అమలైన ఈ పథకాలు, తదనంతరం వచ్చిన యంత్రాంగాల కాలంలో గాలికి వదిలేయబడ్డాయి. సర్వశిక్ష అభియాన్ మరియు విద్యాశాఖ అధికారులు ఎప్పటికప్పుడు ఎన్జీవోల పనితీరును సమీక్షించకపోవడం, ఆడిట్ నివేదికలను పరిశీలించకపోవడం వలనే ఇటువంటి సంక్షేమ కేంద్రాలు ప్రైవేట్ పరం కావడానికి లేదా మూతపడటానికి దారితీసింది. ప్రభుత్వ ఆస్తుల పరిరక్షణలో యంత్రాంగం చూపిన ఈ ఉదాసీనత తీవ్ర విమర్శలకు తావిస్తోంది.

6. మధ్యలోనే ఆగిపోయిన బాలికల భవిష్యత్తు: లబ్ధిదారుల దయనీయ గాథలు

ఈ క్యాంపుల ద్వారా చదువు నేర్చుకున్న బాలికలు ఒక దశలో పాఠశాలల్లో చేరినప్పటికీ, ఆ తర్వాత సరైన కౌన్సిలింగ్, ఫాలో-అప్ (Follow-up) లేకపోవడం వల్ల మళ్లీ చదువు మధ్యలో ఆపిన ఉదాహరణలు అనేకం ఉన్నాయి. రెసిడెన్షియల్ క్యాంప్ ఉన్నంతకాలం వారికి భోజన వసతి లభించింది, కానీ క్యాంప్ ముగిసిపోయాక వారిని మళ్లీ అదే నిరుపేద కుటుంబాలకు అప్పగించడంతో చాలామంది బాలికలు బాల్య వివాహాల బారిన పడటమో లేదా కూలిపనులకు వెళ్లడమో జరిగింది.

ప్రభుత్వం గొప్ప లక్ష్యంతో తెచ్చిన ఈ పథకం లబ్ధిదారులకు శాశ్వత భద్రతను ఎందుకు ఇవ్వలేకపోయింది? కేవలం ఒక ప్రాజెక్ట్ గడువు ముగియగానే బాలికల భవిష్యత్తును గాలికొదిలేయడం ఏ రకమైన న్యాయం? ఈ ప్రశ్నలకు నాటి నిర్వాహకులు, అధికారులు సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత ఉంది.

7. మీడియా అన్వేషణలో బయటపడిన సత్యాలు: కాలగర్భంలో కనుమరుగైన రికార్డులు

ఈ మొత్తం ఉదంతంపై లోతైన పరిశోధన చేయడానికి ప్రయత్నించిన స్థానిక మీడియా మరియు పరిశోధకులకు విస్మయకరమైన విషయాలు ఎదురయ్యాయి. విద్యాశాఖ కార్యాలయాల్లో వెతికితే 2007 నాటి సర్వశిక్ష అభియాన్ రికార్డులు, ఎన్జీవో మెమొరాండమ్ ఆఫ్ అండర్‌స్టాండింగ్ (MoU) పత్రాలు సరిగ్గా లభించడం లేదు. కొన్ని రికార్డులు కనీసం డిజిటలైజేషన్ కాకపోవడం, పాత ఫైళ్లు మాయం కావడంతో అసలు ఏం జరిగిందనే దానిపై ఒక బ్లాంక్ కార్పెట్ ఏర్పడింది.

ఒక చారిత్రక శిలాఫలకం బయటపడకపోతే, నల్లగొండ నడిబొడ్డున ఇంతటి పెద్ద సామాజిక ప్రయోగం ఒకటి జరిగిందనే విషయమే కాలక్రమంలో పూర్తిగా చెరిగిపోయి ఉండేది. ఇది ప్రభుత్వ రికార్డుల నిర్వహణలోని లోపాలను, అధికారుల నిర్లక్ష్యాన్ని స్పష్టంగా ఎత్తిచూపుతోంది.

8. నేటి ప్రభుత్వ యంత్రాంగానికి పరీక్ష: సమగ్ర విచారణ ఎందుకు అవసరం?

ప్రస్తుతం తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ప్రజా సంక్షేమానికి, ప్రభుత్వ ఆస్తుల పరిరక్షణకు ప్రభుత్వం అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తున్న తరుణంలో, నల్లగొండలో జరిగిన ఈ ఉదంతంపై ఒక సమగ్ర విచారణ (Comprehensive Inquiry) జరగాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

1. గతంలో విద్యాదయాని సొసైటీకి ఏయే ప్రభుత్వ స్థలాలు కేటాయించారు?
2. ఆ స్థలాలు ప్రస్తుతం ఎవరి చేతుల్లో ఉన్నాయి?
3. దాతల ద్వారా, ప్రభుత్వ నిధుల ద్వారా సమకూరిన ఆస్తులు ఎటు వెళ్లాయి?

అనే అంశాలపై సిట్టింగ్ జడ్జితో లేదా హై-పవర్ కమిటీతో విచారణ జరిపించాలి. అన్యాక్రాంతమైన ప్రభుత్వ ఆస్తులను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని, అదే ప్రాంగణంలో నిరుపేద బాలికల సంక్షేమం కోసం ఒక నూతన విద్యా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని ప్రజలు కోరుతున్నారు.

9. పునఃప్రారంభ డిమాండ్: ఆనాటి ఆశయాలకు జీవం పోయాలని విజ్ఞప్తి

ఒక మంచి ఉద్దేశంతో ప్రారంభించబడి, మధ్యలో వ్యవస్థల వైఫల్యం వల్ల మూతపడిన ఇలాంటి కేంద్రాలను మళ్లీ పునఃప్రారంభించాల్సిన బాధ్యత నేటి ప్రభుత్వంపై ఉంది. నల్లగొండ జిల్లాలో నేటికీ విద్యకు దూరమవుతున్న, బాలకార్మికులుగా మారుతున్న అభాగ్య బాలికల సంఖ్య తక్కుವೇమీ కాదు.

ప్రభుత్వం ఇచ్చిన స్థలాలు, ఖాళీగా ఉన్న భవనాలను గుర్తించి, వాటిని ఆధునీకరించి మళ్లీ ఒక మోడల్ రెసిడెన్షియల్ బ్రిడ్జ్ క్యాంపుగా లేదా బాలికల వసతి గృహంగా మార్చాలి. అప్పుడే 19 సంవత్సరాల క్రితం ఆ శిలాఫలకంపై రాసిన ఆశయానికి నిజమైన అర్థం చేకూరుతుంది. తప్పు చేసిన వారిపై చర్యలు తీసుకుంటూనే, ఆ వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడం ద్వారా ప్రభుత్వం తన సామాజిక బాధ్యతను చాటుకోవాలి.

10. ముగింపు: చరిత్ర తప్పులను సరిదిద్దే సమయం ఆసన్నమైంది!

కాలం ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండదు. కానీ చరిత్రలో జరిగిన పొరపాట్లను, వ్యవస్థల వైఫల్యాలను సరిదిద్దే అవకాశం నేటి ప్రభుత్వాలకు, యంత్రాంగానికి ఉంటుంది. నల్లగొండలో 2007లో వెలిగిన ఆ విద్యా దీపం కేవలం ఒక భవనం మూతపడటంతో ఆరిపోకూడదు. ఆ శిలాఫలకలు కేవలం గతం తాలూకు మూగ సాక్ష్యాలుగా మిగిలిపోకూడదు.

ప్రభుత్వ యంత్రాంగం తక్షణమే స్పందించి, ఈ ఉదంతంపై సమగ్ర విచారణ చేపట్టి, ఆక్రమణలకు గురైన స్థలాలను స్వాధీనం చేసుకుని, బాలికల విద్య కోసం తిరిగి ఆ ప్రాంగణానికి పునఃవైభవం తీసుకురావాలి. అప్పుడే ఆనాడు ఆ క్యాంపులో చదివిన చిన్నారుల ఆశలు, భవిష్యత్తు కోసం తపించిన దాతల నమ్మకం నిజమవుతాయి. నల్లగొండ విద్యా చరిత్రలో మరకగా మారిన ఈ అధ్యాయాన్ని ఒక అద్భుతమైన విజయగాథగా మార్చే బాధ్యత నేటి పాలకుల చేతుల్లోనే ఉంది!